Hoe werkt een thuisbatterij?

Van zonnestroom tot slimme energie in huis

Een thuisbatterij slaat overtollige, zelfopgewekte stroom op om die later te gebruiken. Een thuisbatterij werkt als volgt:

1. Een thuisbatterij is aangesloten in de meterkast en is meestal gekoppeld aan je zonnepanelen.
2. Overdag slaat de batterij opgewekte, niet-direct verbruikte stroom op in plaats van dit terug te leveren aan het net.
3. Later, in de avond of op bewolkte dagen, levert de batterij de energie weer terug aan je woning.

De energiemarkt is in beweging. Vanaf 2027 stopt de salderingsregeling, waardoor zonnepanelen financieel veel minder opleveren. Tegelijkertijd zien we hoge terugleverkosten, steeds grotere verschillen tussen piek- en dalprijzen en plannen van netbeheerders om vanaf 2028 extra kosten te rekenen tijdens drukke uren op het stroomnet. Daardoor wordt een thuisbatterij steeds interessanter.

Want een thuisbatterij is in de kern een logische vervolgstap: stroom opslaan wanneer die goedkoop of overvloedig is, en gebruiken wanneer je hem nodig hebt. Dat principe klinkt misschien eenvoudig, maar achter die eenvoud zit verrassend veel interessante techniek. In dit artikel leggen we uit in meer detail uit hoe een thuisaccu werkt, wat er gebeurt in huis en wat voor type batterijen er gebruikt worden.

Wat doet een thuisbatterij eigenlijk?

Een thuisbatterij is een onderdeel van je elektrische installatie. Hij wordt aangesloten in de meterkast en werkt samen met je zonnepanelen, je elektriciteitsnet en je verbruik in huis. Overdag, wanneer de zon schijnt, gebruik je eerst je eigen zonnestroom en wat je niet direct verbruikt, wordt opgeslagen in de batterij. Later, bijvoorbeeld ’s avonds als het donker is, levert diezelfde batterij die energie weer terug aan je woning – alsof je zonnepanelen nog steeds zonlicht vangen.

Belangrijk is het onderscheid tussen capaciteit en vermogen:

• De capaciteit (uitgedrukt in kilowattuur, kWh) bepaalt hoeveel energie je kunt opslaan.
• Het vermogen (kilowatt, kW) bepaalt hoeveel apparaten in huis je tegelijk kunt laten draaien. Dit verschilt sterk per huishouden, want het maakt nogal wat uit of je nog op gas verwarmt of een (hyrbide) warmtepomp hebt.

Een thuisaccu met voldoende capaciteit, maar te weinig vermogen kan dus een beperking zijn in de praktijk. Moderne systemen, zoals die van Sessy, zijn daarom ontworpen om beide in balans te houden en ze worden tijdens de installatie afgestemd op de specifieke behoefte.

Hoewel zonnepanelen vaak de aanleiding zijn, kan een thuisbatterij ook zonder zonnepanelen interessant zijn. Met een dynamisch energiecontract kun je bijvoorbeeld stroom opslaan op momenten dat de prijs laag is en die later gebruiken wanneer de tarieven hoog zijn. Dat wordt steeds relevanter in de nabije toekomst, omdat het verschil sterk toeneemt (op drukke momenten stroom verbruiken wordt in de toekomst duurder).

Wat zit er in een thuisaccu?

Achter de behuizing van een thuisbatterij schuilt een combinatie van drie hoofdonderdelen.

1. Het belangrijkste is het batterijpakket zelf, vaak opgebouwd uit modulaire blokken van bijvoorbeeld 5 kWh.
2. Daarnaast is er een omvormer die de gelijkstroom uit de batterij omzet naar wisselstroom voor je woning, en andersom.
3. Tot slot is er de besturingselektronica, die meet wat er in huis gebeurt en bepaalt wanneer de batterij moet laden of ontladen.

Bij systemen zoals die van Sessy is die opbouw modulair. Je kunt beginnen met een relatief kleine opslag en later uitbreiden wanneer je situatie verandert, bijvoorbeeld bij de aanschaf van een elektrische auto of warmtepomp. De basis is meestal een éénfase-aansluiting, maar uitbreiding naar drie fases is mogelijk. Noodstroomvoorziening is geen standaardfunctie, maar kan technisch wel worden toegevoegd als dat gewenst is.

Hoe werkt energieopslag in een thuisbatterij?

De meeste thuisbatterijen maken gebruik van lithium-ijzerfosfaatcellen, vaak afgekort als LFP. Om te begrijpen waarom, is het nuttig om kort in te zoomen op wat er in zo’n batterij gebeurt.

Een batterij bestaat uit een anode en een kathode, met daartussen een elektrolyt. Tijdens het laden bewegen lithium-ionen van de kathode naar de anode. Die ionen slaan zich daar als het ware tijdelijk op. Tijdens het ontladen bewegen ze weer terug, waarbij elektrische energie vrijkomt die je in huis kunt gebruiken. Dit proces kan vele duizenden keren herhaald worden zonder noemenswaardige slijtage.

Waarom lithium-ijzerfosfaat (LFP)?

Niet alle lithiumbatterijen zijn hetzelfde. In smartphones, laptops en veel elektrische auto’s worden vaak NMC- of NCA-batterijen gebruikt. Die hebben een hoge energiedichtheid: veel energie in een klein volume. Voor thuisgebruik is dat minder belangrijk. Veiligheid, stabiliteit en levensduur wegen daar veel zwaarder.

LFP-batterijen zijn thermisch veel stabieler. Ze zijn minder gevoelig voor oververhitting en hebben een aanzienlijk lager risico op brand. Daarnaast gaan ze langer mee: ze kunnen meer laad- en ontlaadcycli doorstaan voordat de capaciteit merkbaar afneemt. Dat maakt ze bij uitstek geschikt voor dagelijks gebruik in huis, waar een batterij soms meerdere keren per dag actief is.

Het is dan ook geen toeval dat vrijwel alle fabrikanten van thuisaccu’s voor LFP kiezen. De productie van dit type batterijen vindt nu vooral plaats in China, waar veel kennis en schaalvoordeel zit. Tegelijkertijd zijn de gebruikte grondstoffen relatief eenvoudig te vinden en ook veel minder milieubelastend dan andere batterijen – het gaat om lithium, ijzer en fosfaat. Dat maakt Europese productie technisch goed haalbaar in de toekomst.

Wat merk je in huis van een thuisbatterij?

In het dagelijks gebruik merk je weinig van de batterij zelf. Apparaten in huis ‘zien’ geen verschil tussen stroom uit de batterij, van je zonnepanelen of uit het net. Alles werkt zoals je gewend bent. Het verschil zit in de energiestromen achter de schermen.

Overdag wordt overtollige zonnestroom opgeslagen. ’s Avonds of ’s nachts levert de batterij energie terug, waardoor je minder hoeft af te nemen van het net. Tijdens piekuren, wanneer stroom duur is of het net zwaar belast wordt, kan de batterij juist ontladen. Dat wordt extra interessant met de aangekondigde nettarieven waarbij je tijdens drukke uren meer gaat betalen.

Slimme aansturing en automatisering

Een slimme moderne thuisbatterij werkt automatisch dankzij de bijbehorende software. Die houdt rekening met je verbruik, de productie van je zonnepanelen én je energiecontract. Bij een vast of variabel contract ligt de focus vaak op maximale zelfconsumptie. Bij een dynamisch contract speelt prijssturing een grotere rol: laden bij lage tarieven, ontladen bij hoge.

Wie dat wil, kan verdergaan en de batterij integreren met een smarthome-systeem. Zo kun je verbruik en opslag op elkaar afstemmen. Sessy heeft hier eerder al een apart artikel over gepubliceerd, waar dieper op deze mogelijkheden wordt ingegaan.

Functies zoals onbalanshandel of netdiensten zijn ook een optie. Dit kan extra opbrengsten opleveren, maar zijn voor de meeste huishoudens bijzaak. De grootste winst zit meestal in het slimmer gebruiken van je eigen energie.

Meegroeien met een veranderend energiesysteem

De energietransitie staat niet stil. Elektrische auto’s, (hybride) warmtepompen en veranderende tarieven zorgen ervoor dat energieverbruik dynamischer wordt. Een groot voordeel van een modulaire thuisbatterij is dat je niet alles vooraf hoeft vast te leggen. Je kunt klein beginnen en later uitbreiden.

Daarbij wordt toekomstbestendigheid steeds belangrijker. Systemen zonder vendor lock-in geven je de vrijheid om later andere aansturingssoftware of energiediensten te gebruiken, zonder vast te zitten aan één partij. Dan kun je probleemloos overstappen naar een energieleverancier zonder functionaliteit te verliezen. Dat is geen detail, maar een bewuste keuze in een markt die zich snel ontwikkelt.

Tot slot

Een thuisbatterij is geen mysterieus apparaat, maar een slimme combinatie van elektrotechniek, software en batterijchemie. Wie begrijpt hoe het werkt, ziet ook waarom het voor steeds meer huishoudens interessant wordt. Niet als wondermiddel, maar als praktisch hulpmiddel om meer grip te krijgen op je eigen energie.

In vervolgartikelen gaan we dieper in op onderwerpen als laden van je auto met een thuisbatterij, valkuilen bij de aankoop van een thuisaccu en het belang van vrijheid zonder lock-in. Maar de basis blijft hetzelfde: energie opslaan wanneer het kan, en gebruiken wanneer het telt.