Wat is sluipverbruik en hoe verminder je het?

Sluipverbruik is het onnodige stroomverbruik van apparaten die niet actief gebruikt worden. Sluipverbruik van apparaten als tv- en media-apparatuur, modems en opladers zorgen voor hogere energiekosten en zijn slecht voor de energie-efficiëntie als geheel.

We willen allemaal grip op onze energierekening. Steeds meer huishoudens overwegen zonnepanelen of zelfs een thuisbatterij om stroom op te slaan. Maar als ontwikkelaar van thuisbatterijen vertel ik je eerlijk: kijk éérst naar je stroomverbruik nu. Veel huizen verspillen ongemerkt stroom aan sluipverbruik. Dit kan oplopen tot wel 8% van je totale elektriciteitsgebruik, goed voor makkelijk €150 – €200 per jaar. Voordat je investeert in panelen of een dure batterij, is de simpelste winst: pak die verborgen verbruikers aan.

In deze blog duiken we in wat sluipverbruik is, waarom het zo problematisch is, en hoe je het kunt verminderen. We bekijken typische sluipverbruikers (van oude koelkasten tot wifi-routers) en laten met voorbeelden en berekeningen zien hoeveel ze kosten. Tot slot geven we eerlijke, praktische tips om meteen te besparen – en laten we zien waarom eerst besparen en dán pas opslaan de slimme volgorde is. 

Wat is sluipverbruik en waarom is het een probleem? 

Sluipverbruik (ook wel standby-verbruik) is het stroomverbruik van apparaten die niet actief gebruikt worden, maar toch continu op het elektriciteitsnet aangesloten zijn. Denk aan de tv die stand-by staat (rood lampje brandt), de modem die ’s nachts knippert, of de oplader die in het stopcontact blijft zitten. Ieder apparaatje verbruikt misschien maar een klein beetje, maar al die beetjes bij elkaar hebben een aanzienlijke impact op je verbruik. Volgens energieleveranciers verspilt een gemiddeld huishouden circa 600 kWh per jaar aan sluipverbruik – pakweg €180 per jaar aan stroom (bij €0,30/kWh). 

Waarom is dat problematisch? Ten eerste betaal je voor elektriciteit waar je niet veel aan hebt. Het is letterlijk geld dat weglekt zonder dat het comfort of gemak oplevert. Elke Watt sluipverbruik die continu aanstaat, tikt aan: 1 Watt dag en nacht gebruiken komt neer op 8,76 kWh per jaar, grofweg €2,63 op de energierekening (bij €0,30 per kWh). Klinkt als weinig, maar tien van zulke kleine verbruikers kosten samen al €26 per jaar. En veel apparaten verbruiken geen 1 maar 5, 10 of 20 Watt in stand-by – reken uit je verlies.

Daarnaast belast onnodig verbruik het elektriciteitsnet en het milieu: stroom die niet wordt gebruikt, had beter niet opgewekt hoeven worden. Sluipverbruik is dus niet alleen slecht voor je portemonnee, maar ook voor de energie-efficiëntie als geheel. 

Waarom sluipverbruik eerst aanpakken, nog vóór die thuisbatterij? 

Je vraagt je misschien af: “Ik wil juist investeren in zonnepanelen of een thuisbatterij om mijn rekening te verlagen – waarom zou ik me druk maken om een paar watt sluipverbruik?” Het antwoord is simpel: Elk kWh die je niet verbruikt, hoef je ook niet op te wekken of op te slaan. Sluipverbruik terugdringen is de meest kosteneffectieve eerste stap in energiebesparing. Het vereist vaak een kleine gedragsverandering of goedkope hulpmiddelen, maar levert direct resultaat op. 

Bedenk dat een thuisbatterij geen energie bespaart – hij verplaatst energie in de tijd. Als je huis vol staat met apparaten die stilletjes stroom trekken, zal een batterij die verspilling gewoon mee blijven voeden. Een batterij compenseert sluipverbruik niet; in tegendeel, sluipverbruik zorgt ervoor dat je batterij ’s nachts sneller leegloopt voor nutteloze doeleinden. Je investeert dan honderden tot duizenden euro’s in opslag, terwijl er wellicht tientallen euro’s per jaar aan onnodig verbruik blijven doorgaan. Eerst besparen, dan opslaan is daarom logisch: verlaag je basisverbruik, zodat een eventuele batterij later efficiënter en kleiner (en dus goedkoper) kan zijn. 

Een voorbeeld: stel je hebt 100 W aan sluipverbruik in huis (helemaal niet ondenkbaar als je meerdere apparaten continu aan hebt staan). Dat is ~876 kWh per jaar aan verloren energie – ruim €250 per jaar weggegooid. Doe je daar niets aan, dan zou je een thuisaccu van 5 kWh capaciteit in theorie elke dag alleen al kwijt zijn aan het voeden van die spookverbruikers. Zonde!

Het is veel slimmer om eerst die 100 W te schrappen, bijvoorbeeld door apparaten echt uit te zetten of te vervangen. Je jaarlijkse besparing is vergelijkbaar met wat een flinke batterij je aan netstroom zou uitsparen. Met andere woorden: de goedkoopste energie is de energie die je niet hoeft te gebruiken. 

Welke apparaten zijn typische sluipverbruikers in huis? 

De grote boosdoeners als het om sluipverbruik gaat zijn vaak toestellen die altijd stand-by staan of continu aan het stroomnet hangen. En vooral oudere modellen kunnen verraderlijk veel gebruiken, omdat moderne EU-regels fabrikanten dwingen om stand-by verbruik onder de ~0,5 W te houden. Enkele veelvoorkomende sluipverbruikers zijn: 

• Oude koel-vriescombinatie: Een koelkast móét natuurlijk 24/7 aan staan, maar oudere exemplaren zijn aanzienlijk minder efficiënt. Een 15 jaar oud model gebruikt rond de 350 kWh/jaar, terwijl een nieuwe ongeveer 160 kWh verbruikt. Die ~190 kWh verschil is bijna €60 per jaar puur door verouderde techniek. Technisch gezien is dit geen stand-by maar actief verbruik; toch valt het onder verborgen kosten die je kunt voorkomen door tijdig te vervangen. 

• Wifi-router en modem: Deze staan dag en nacht aan om je verbonden te houden. Een oudere router kan zo 8–15 W continu vragen, ook als je slaapt. Dat is ~80+ kWh per jaar (~€24+). Nieuwere routers zijn iets zuiniger (5 W of minder), maar nog steeds is dit apparaat verantwoordelijk voor een paar tientjes per jaar aan verbruik. 

• TV en media apparatuur: Televisies zelf hebben tegenwoordig vaak zeer laag standby-verbruik (vaak <1 W dankzij zuinige circuits). Oudere tv’s en mediaboxen kunnen in standby echter wel meer dan ~30 W verbruiken (circa 260 kWh/jaar, €78). De grotere sluipers in deze categorie zijn vaak de randapparaten: digitale decoders, mediaboxen en audio-installaties. Een oudere digitale decoder met ingebouwde harde schijf bijvoorbeeld kan 10–15 W in standby slurpen. Dat is ~130 kWh per jaar (€39) alleen om paraat te staan! Moderne decoders hebben vaak een spaarstand (eco-modus) die onder ~3 W duikt, maar standaard staat die niet altijd aan. Hier geldt: heb je een oud kastje zonder eco-stand, trek de stekker eruit als je het niet gebruikt – al start het apparaat bij opnieuw aanzetten dan iets langzamer op. 

• Gameconsoles, computers en randapparatuur: Veel consoles en PC’s hebben een slaapstand die toch nog meerdere watts trekt. Een Playstation/Xbox in stand-by kan ~5 W vragen (±45 kWh/jaar). Een desktop met aangesloten monitoren, speakers en printers kan samen makkelijk tientallen watts stand-by verbruiken. Bijvoorbeeld een desktop + randapparatuur ~150 kWh/jaar (€45) als je alles continu aan laat staan. Het loont dus om deze apparaten echt uit te schakelen of af te sluiten. 

• Opladers en adapters: Een enkele telefoonlader tegenwoordig verbruikt weinig (meestal <0,5–2 W als er geen telefoon aan hangt). Toch tikt zelfs 1–2 W continu aan de lader weer aan op jaarbasis. Vier laders die constant in het stopcontact blijven zitten, kunnen samen ~17 kWh per jaar gebruiken – toch zo’n €5. Daarnaast zijn er andere transformators die warm blijven en stroom verbruiken als je ze niet loskoppelt: denk aan de plug van een oude halogeen vloerlamp of het voedingsblok van een printer. Waar warmte of lampjes te voelen/zien zijn, gaat stroom. Haal zulke adapters uit het stopcontact als je ze niet gebruikt. 

• Verlichting (oude gloeilampen): Een lamp verbruikt uiteraard alleen energie als hij aanstaat, dus strikt genomen is dit geen sluipverbruik. Maar we noemen het toch, omdat mensen vaak lampjes onnodig laten branden. Een klassieke gloeilamp van 40 W die bijvoorbeeld de hele nacht brandt, gebruikt ~0,04 kW * 8 uur = 0,32 kWh per nacht. Over een jaar is dat ~117 kWh, oftewel €35 aan kosten – voor licht waar niemand bij zit. Vervang gloeilampen door ledlampen (een 5 W LED vervangt 40 W gloeilamp) en doe lampen uit als er niemand in de ruimte is. Hiermee elimineer je geen stand-by verbruik, maar wél onnodig verbruik dat in dezelfde categorie “verspilling” valt. 

Bovenstaande lijst is zeker niet volledig. Ook apparaten als oude audio-versterkers, elektronische deuropeners/voedingen, aquarium- en vijverpompen of een Quooker kunnen continu stroom vragen.  

5 tips om sluipverbruik te verminderen 

Een stekkerdoos met schakelaar: één klik en alle aangesloten apparaten zijn écht uit. Door slim om te gaan met stekkers en instellingen kun je sluipverbruik fors terugdringen. Hieronder vijf praktische tips om direct aan de slag te gaan: 

1. Groeperen en uitschakelen: Sluit apparaten die samen gebruikt worden aan op een stekkerdoos met aan/uit-schakelaar. Denk aan de tv met soundbar, decoder en gameconsole, of de computer met monitor, printer en speakers. Met één druk op de knop zet je zo’n hele apparatuurplein helemaal uit. Geen gehannes met alle losse stekkers, en je elimineert in één klap een handvol sluipverbruikers. 

2. Apparaten echt uit of stekker eruit: Wen jezelf aan om apparaten helemaal uit te schakelen in plaats van op standby te laten staan. Veel elektronica heeft een eigen aan/uit-knop – gebruik die. Geen aan/uit-knop? Trek de stekker eruit als je een apparaat langere tijd niet gebruikt (bijvoorbeeld die oude dvd-speler of de tweede tv op de logeerkamer). Dit geldt ook voor kleine verbruikers: laat opladers, adapters, elektrische tandenborstels, etc. niet onnodig in het stopcontact zitten. Het lijkt triviaal, maar al die kleine beetjes optellen scheelt echt. 

3. Gebruik de eco-stand of energiebesparende modus: Veel nieuwe apparaten hebben instellingen om minder stroom te verbruiken als je ze niet actief gebruikt. Moderne decoders en settop-boxen bijvoorbeeld hebben vaak een eco-stand die het verbruik ’s nachts sterk terugbrengt. Zet die opties aan in het menu – vaak heet het “Diep stand-by” of “Energie sparen”. Het gevolg is meestal dat het apparaat iets langer opstart, maar je bespaart tientallen euro’s per jaar. Ook laptops, monitors, tv’s en gameconsoles kun je zo instellen dat ze na een tijdje van inactiviteit automatisch volledig uitschakelen of een slaapmodus met laag verbruik ingaan. 

4. Meet je verbruik en spoor de sluipers op: Meten is weten. Investeer in een eenvoudig energiekostenmetertje (voor ~€15-20 bij bouwmarkt of online). Dit apparaatje plaats je tussen het apparaat en het stopcontact, waarna het realtime laat zien hoeveel Watt er loopt. Ideaal om verborgen verbruikers te vinden. Meet bijvoorbeeld eens je apparatuur ’s nachts: hoeveel Watt loopt er als alles “uit” hoort te staan? Je zult versteld staan waar die 50 of 100 W base-load vandaan komt. Meet per apparaat of stekkerdoos en bereken (vaak geeft de meter zelf kWh aan) het jaarverbruik. Zet de grote sluipers uit of vervang ze. Veel mensen hebben bijvoorbeeld een oude koelkast in de schuur staan die 100 kWh meer verbruikt dan nodig – zo’n €30 verspild. Een energiemeter laat dat onverbiddelijk zien en geeft je een duwtje om actie te ondernemen. 
    
   Een energiemeter toont precies hoeveel stroom een apparaat verbruikt – handig om sluipverbruikers te ontmaskeren. 

5. Automatiseer het uitschakelen: Vergeet je wel eens de stekkerdoos uit te zetten? Dan kunnen slimme stekkers of een stand-by killer uitkomst bieden. Dit zijn modules die je tussen het apparaat en het stopcontact plaatst. Sommige werken met een tijdschakelaar of app (bijvoorbeeld ’s nachts automatisch alles uit), anderen – de standby-killers – detecteren wanneer je toestel in standby gaat en schakelen dan na enkele minuten de stroomtoevoer volledig uit. Zo’n slimme schakelaar kost ergens tussen de €10 en €50 en verbruikt zelf minimaal (meestal <0,5 W). Ze zijn vooral nuttig bij oudere tv’s en randapparatuur die zelf geen goede eco-modus hebben. Let op bij opname-apparatuur (zoals een digitale decoder die ’s nachts programma’s moet opnemen) – die wil je niet helemaal uitschakelen. Maar voor veel apparatuur geldt: automatisering zorgt ervoor dat je niets hoeft te onthouden, en toch geen stroom verspilt. 

Met deze tips kun je doorgaans 20–50% van het sluipverbruik elimineren zonder comfortverlies. Veel oplossingen zijn eenmalig toepassen (instellen, aansluiten) en vervolgens heb je er nauwelijks omkijken naar. Het kost misschien even wat aandacht om je huis door te lopen, maar het resultaat is direct merkbaar op je verbruik. Elke uitschakelde watt is meegenomen! 

Conclusie: eerst slimmer verbruiken, dan pas opslaan 

Een thuisbatterij of zonnepanelen zijn prachtige middelen om je eigen energie te gebruiken en te besparen op netstroom. Maar zoals we hebben gezien, begint de échte winst bij bewust en efficiënt met energie omgaan. Sluipverbruik aanpakken is stap 1. Het is de laaghangende vrucht: je bespaart direct geld en energie die je anders zomaar zou verspillen. Pas als je dat op orde hebt – apparaten die uit horen te zijn, zijn ook écht uit, en je hebt geen antieke energieslurpers meer ongemerkt aan staan – kun je optimaal profiteren van next steps zoals energieopslag. 

Bij Sessy hanteren we het motto “eerst slimmer verbruiken, dan opslaan.” Onze thuisbatterij is bedoeld om jóuw zelf opgewekte zonnestroom optimaal in te zetten, niet om verspillende apparaten van stroom te blijven voorzien. We adviseren klanten eerlijk om éérst hun verbruik te optimaliseren. Heb je je sluipverbruik geminimaliseerd en je verbruik zoveel mogelijk verschoven naar zonnige uren? Dán is een thuisbatterij een prachtige volgende stap om je energierekening verder te verlagen en je autonomie te vergroten. Je batterijcapaciteit wordt dan namelijk ingezet voor zinvolle dingen – zoals ’s avonds koken op je eigen zonne-energie – in plaats van onnodig nachtverbruik. 

Kortom, laat je niet alleen verleiden door grote investeringen als batterijen zonder eerst naar je huidige verbruik te kijken. Een Watt bespaard is een Watt gewonnen. Ruim die stille stroomvreters in huis op, geniet van een lagere rekening en een schoner geweten, en maak dán pas de stap naar het opslaan van je waardevolle zelfopgewekte energie. Zo haal je het maximale uit zowel energiebesparing als -opwekking. 

Kleine of grotere thuisbatterijen kunnen ook stiekeme stroomverbruikers zijn. Sommige van deze systemen verbruiken in stand-by continu stroom – het stand-by verbruik kan oplopen tot tientallen Watt. Ter vergelijking: de Sessy thuisbatterij heeft een stand-by verbruik van slechts 3 W en een hoge efficiëntie, en geldt daarmee als een van de beste instapmodellen op de markt. Nog kleiner gaan in batterijcapaciteit heeft bovendien weinig zin: als je energieverbruik zó laag is dat een mini-thuisbatterij volstaat, betekent dit waarschijnlijk dat je nog veel gas verbruikt. Het is dan verstandiger om eerst je gasverbruik te verminderen (bijvoorbeeld door over te stappen op elektrische alternatieven), waardoor je stroomverbruik stijgt – op dat punt wil je niet vastzitten aan een inefficiënt thuisbatterijsysteem met (te) kleine batterijmodules.